Sức hút mạnh mẽ từ khối ngành STEM và công nghệ cao

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2026 có 874.811 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng, trong đó 467.590 thí sinh đăng ký ít nhất một nguyện vọng vào ngành STEM, tương đương khoảng 53,4%. Điều đó đồng nghĩa gần 18% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một lựa chọn liên quan đến công nghệ thông tin. Con số này phản ánh tác động ngày càng mạnh mẽ của kỷ nguyên công nghệ số đối với nhận thức nghề nghiệp của giới trẻ.

Đáng chú ý, điểm chuẩn cao tại các ngành Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, An toàn thông tin, Thiết kế vi mạch, Kỹ thuật bán dẫn và Tự động hóa cho thấy lựa chọn của thí sinh đang dịch chuyển khá rõ về những lĩnh vực gắn với kinh tế số, chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao.

Tất cả cho thấy xu hướng lựa chọn ngành nghề của thí sinh trong những năm gần đây đã có nhiều thay đổi rõ rệt. Hiện nay, các ngành đang “hot”, có triển vọng nghề nghiệp tốt vừa tạo sức hút mạnh mẽ với người học, vừa đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến tác động của AI đối với nghề nghiệp tương lai. Chẳng hạn, ngành nghề đó có bị AI thay thế? Hay nếu có hiểu biết về AI thì bản thân có lợi thế như thế nào trong quá trình làm việc? Đáng chú ý, một số ngành trước đây khá khó tuyển như kỹ thuật cơ khí, hệ thống cơ điện tử thông minh, công nghệ chế tạo máy,... hiện đã thu hút học sinh hơn nhờ sự phát triển của AI và công nghệ số.

Ở một khía cạnh khác, sự phát triển của công nghệ 4.0 và AI cũng đang làm mờ dần ranh giới giữa các lĩnh vực. Xu hướng liên ngành vì thế ngày càng rõ nét và được nhiều thí sinh quan tâm. Liên ngành ở đây có thể là sự kết hợp giữa ngành kỹ thuật với khoa học dữ liệu và AI; giữa khoa học sức khỏe với công nghệ dữ liệu; hay giữa kinh tế, tài chính với công nghệ số. Một số lĩnh vực đang được học sinh quan tâm như truyền thông đa phương tiện, hệ thống thông tin quản lý, kỹ thuật xét nghiệm hình ảnh, khoa học y sinh, công nghệ tài chính, kinh tế số hay logistics số... Đây đều là những ngành có sự giao thoa giữa các lĩnh vực tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế, sức khỏe với AI và khoa học dữ liệu, có tốc độ phát triển rất nhanh trong thời gian gần đây.

Bài toán nhân sự thời đại số

Dù AI có thể xử lý lượng dữ liệu khổng lồ và tối ưu hóa quy trình, nhưng bản chất của nó vẫn chỉ là công cụ hỗ trợ, do đó những lĩnh vực đòi hỏi sự thấu hiểu tâm lý hay tư duy sáng tạo nghệ thuật của con người vẫn là bức tường thành vững chắc mà các giải pháp công nghệ thông minh khó có thể thay thế. Thực tiễn toàn cầu cho thấy cạnh tranh kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ sang cạnh tranh công nghệ với các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, dữ liệu lớn, điện toán lượng tử, công nghệ sinh học và năng lượng sạch. Tại Việt Nam, thống kê từ Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra hiện có khoảng 74.000 doanh nghiệp CNTT với 1,2 triệu lao động và dự kiến sẽ tăng lên 3 triệu nhân lực vào năm 2030, trong đó các vị trí như AI Engineer, Data Engineer, Cloud Engineer hay DevOps Engineer luôn nằm trong nhóm được săn đón nhất.

Song song với tác động đến người học và cơ sở đào tạo, cơn sốt công nghệ còn buộc các doanh nghiệp phải tăng tốc thích ứng trước áp lực thiếu hụt nhân tài gay gắt. Trọng tâm của các tổ chức hiện nay là phát triển năng lực nội bộ, trong đó đào tạo và nâng cao kỹ năng là giải pháp được áp dụng rộng rãi nhất với doanh nghiệp. Nhận thức rõ thách thức này, công ty ABC cũng nhanh chóng điều chỉnh chiến lược nhân sự, tập trung xây dựng môi trường làm việc sáng tạo, linh hoạt cùng lộ trình phát triển toàn diện để thu hút và giữ chân các tài năng trẻ.

Bên cạnh các biện pháp thu hút truyền thống như gia tăng tìm kiếm nhân tài mới, nâng lương, áp dụng mô hình làm việc linh hoạt, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chủ động ứng dụng tự động hóa hoặc AI nhằm giảm bớt áp lực tuyển dụng. Điều này chứng minh rằng bài toán nhân sự trong kỷ nguyên số thay vì tìm đủ số lượng, mà là tìm đúng năng lực.

Sau cùng, trong một thị trường lao động luôn biến động, yếu tố then chốt quyết định thành công của mỗi cá nhân vượt trên cả việc chọn đúng ngành tại một thời điểm, đó chính là khả năng tự học suốt đời để liên tục thích ứng với những yêu cầu mới của thời đại.